Historia czołgów Turán


W sumie do końca 1944 r. wyprodukowano około 180 czołgów ciężkich 41M Turán. Pierwsze 28 czołgów przekazano pancerniakom w lipcu 1943 r. Jednak szkolenie rozpoczęło się dopiero jesienią. Węgrzy zaprojektowali także specjalny pojazd dowodzenia w oparciu o czołg Turán, czyli 43M Turán z dodatkową aparaturą nadawczo-odbiorczą. Nie miał on głównego uzbrojenia wieżowego, lecz tylko atrapę lufy wykonaną z drewna oraz karabin maszynowy. Ministerstwo Obrony zamówiło 15 pojazdów dowodzenia, ale prawdopodobnie w 1943 r. gotowy był tylko prototyp.
Kolejnym pomysłem był długolufowy czołg ciężki 43M. Chodziło o zmodyfikowanie oryginalnego działa kal. 75 mm, tak aby było bardziej skuteczne w walce z ciężkimi czołgami sowieckimi. Wykorzystano w tym celu armatę L/43 43M 75 mm, wzorowaną na niemieckiej PaK 40. Podczas prób dostrzeżono pewną liczbę problemów, a alianckie naloty spowolniły opracowywanie konstrukcji, która została skasowana jesienią 1944 r.
Na podstawie ówczesnej niemieckiej praktyki i lekcji wyniesionych z frontu w 1944 r. średnie i ciężkie Turány zaczęły otrzymywać dodatkowe ekrany przeciwkumulacyjne, umieszczone na kadłubie i wieży. Idąc za przykładem Niemców, Madziarzy opracowali własny system osłon dla czołgów Turán i dział szturmowych Zrínyi.
Aby zabezpieczyć układ jezdny i poprawić ochronę kadłuba i wieży, podczas testów podniesiono potrzebę montażu płyt przeciwkumulacyjnych. Perforowane płyty odbijały co prawda pociski, ale błoto z łatwością mogło przez nie przenikać, blokując gąsienice i nadwyrężając silnik. Zabroniono zatem instalowania płyt przy minusowej temperaturze. Waga bocznych osłon wynosiła 250 kg, czyli mogło je unieść pięciu ludzi. Wieżę również otaczały płyty przeciwkumulacyjne wyposażone jednak w klapy umożliwiające załodze ewakuację w nagłym wypadku.
Niektóre uszkodzone w walce czołgi 40M Turán zostały przebudowane jako 41M. Proces przezbrojenia polegający na wymianie wieży 40M Turán na wieżę 41M Turán był dość prosty, ponieważ kształt i średnica pierścieni obydwu wież były takie same. Uszkodzone wieże czołgów Turán 40 zostały po prostu zastąpione wieżami Turán 75. Były to nazwy stosowane powszechnie dla obu wariantów

Koszt pojazdu
W okresie trwania produkcji toczyły się ciągłe rozmowy pomiędzy Ministerstwem Obrony a przedsiębiorstwami na temat cen niemal każdego pojazdu. W rzeczywistości cena faktycznie płacona przez ministerstwo była mniej więcej o połowę mniejsza od żądań producentów, a zarazem o połowę większa od oferty ministerstwa. Uwaga: kurs wymiany w roku 1936 wynosił 1 USD = 3,40 Pengő.

Typ     Cena fabryczna    Oferta wojska
40M Turán     290 000 Pengő    245 000 Pengő
41M Turán     325 000 Pengő    280 000 Pengő

Produkcja czołgów Turán I
Weiss Manfred     Ganz    Rába*    MAVAG    Łącznie
70    74    82    59    285
Produkcja czołgów Turán II
Weiss Manfred    Ganz    Rába    MAVAG    Łącznie
54    36    55    –    145

* Fabryka Rába oficjalnie nazywała się Magyar Vagon és Gépgyár i mieściła się w Győr.

Oficjalne oznaczenia pojazdów
Węgierskie pojazdy pancerne nosiły rozmaite oznaczenia w okresie użytkowania. Istniały jedna lub więcej oficjalnych nazw, a wśród żołnierzy oczywiście funkcjonowały nazwy potoczne. Oznaczenia podane w nawiasach były oficjalnymi nazwami używanymi w późniejszym okresie wojny:
– Czołg średni 40M Turán (Turán 40) lub Turán I,
– Czołg ciężki 41M Turán (Turán 75 krótkolufowy) lub Turán II,
– Czołg dowodzenia 43M Turán,
– Czołg ciężki 43M Turán (Turán 75 długolufowy).

Struktura i organizacja
W wyniku doświadczeń frontowych w 1941 r. Sztab Generalny armii węgierskiej uaktualnił strukturę organizacyjną broni szybkich. Stało się jasne, że przydzielanie różnych rodzajów wojsk (zmotoryzowanych, klasycznej kawalerii oraz cyklistów) do jednej wielkiej jednostki nie było rozwiązaniem korzystnym.
Nowe czołgi Turán miały zostać przydzielone do nowo formowanych dywizji pancernych. W październiku 1942 r. dotychczasowy Korpus Szybki został przekształcony w I Korpus Pancerny składający się z dowództwa, 1. i 2. Dywizji Pancernej oraz 1. Pancernego Batalionu Łączności. Każdą z nowych dywizji pancernych tworzył jeden pułk czołgów oraz jeden pułk strzelców zmotoryzowanych, z trzema batalionami na pułk, a do tego jeden dywizyjny batalion rozpoznawczy, batalion saperów, batalion łączności, batalion artylerii przeciwlotniczej oraz batalion przeciwlotniczo-przeciwpancerny, trzy bataliony artylerii motorowej, pododdziały zaopatrzenia i gospodarze.
Istniejących sześć batalionów czołgów zostało zorganizowanych w dwa pułki. Bataliony posiadały po dwie kompanie średnie i dwie ciężkie oraz kompanie dowodzenia i jedną kompanię zaopatrzenia.
Teoretycznie każda z dwóch dywizji pancernych miała dysponować następującymi wozami bojowymi:
– 66 × czołg ciężki 41M Turán,
– 114 × czołg średni 40M Turán,
– 82 × lekki czołg 38M Toldi I oraz II,
– 42 × wóz przeciwlotniczo-przeciwpancerny 40M Nimród,
– 14 × samochód pancerny 39M i 40M Csaba.