Historia czołgów Turán


Ostatecznie Madziarzy zakupili licencję na czołgi w lipcu 1940 r. Węgry miały produkować czołgi Turán wyłącznie na własny użytek, bez praw do eksportu. W programie Turán uczestniczyły cztery przedsiębiorstwa: Manfred Weiss, MÁVAG, Ganz i Győri Magyar Vagon és Gépgyár. Planowano wyprodukować 230 czołgów średnich 40M Turán dla dwóch formowanych właśnie dywizji.
40M Turán produkowany w dwóch wersjach: dowodzenia z jedną radiostacją R-5 i dwoma R-4 oraz w wersji bojowej z jedną radiostacją R-5 i jedną R-4. Oczywiście wariant dowodzenia mógł zabierać mniejszą ilość amunicji. Organizacja wspólnego programu produkcyjnego dla czterech firm była wielce skomplikowana i bardzo powolna. Podczas początkowej fazy produkcji seryjnej dokonano około 200 różnych modyfikacji w stosunku o oryginalnych planów konstrukcyjnych, ponieważ zaczęły ujawniać się wady i usterki czeskiego prototypu. Pierwszy prototyp Turána został ukończony w czerwcu 1941 r. Podczas testowania wozu, którego pancerz wykonany został z miękkiego żelaza, pojawiły się nowe problemy: silnik przegrzewał się, a w skrzyni biegów i układzie jezdnym wykryto kolejne niedociągnięcia. Zaprojektowana przez Manfreda Weissa chłodnica pozwoliła na wyeliminowanie większości z nich.
Kolejnym problemem okazały się płyty pancerza. Do tamtej chwili węgierskie huty wytwarzały płyty pancerne o grubości zaledwie do 13 mm. Poza tym Węgry miały trudności z pozyskaniem niektórych surowców ważnych dla przemysłu zbrojeniowego, takich jak wanad i nikiel, a przed wybuchem wojny Węgry nie zdołały zgromadzić ich w wystarczającej ilości. Huta w Diósgyőr opracowała nowy typ płyty pancernej o nazwie Mester, a Magyar Vagon és Gépgyár wzór nazwany Ajax, który nie zawierał niklu. Jednak jego wadą było to, że trudno było wykonać płytę o grubości poniżej 20 mm. Magyar Vagon és Gépgyár opracował ulepszoną płytę Ajax, która była porównywalna z płytą Mester, ale miała tę zaletę, że mogła być wytwarzana w dowolnej grubości. Były one bardziej odporne na przebicie, ale okazały się kruche. Grubość przedniego pancerza została zwiększona do 50 mm, ale z powodu braku odpowiednich płyt osiągnięto to przez nałożenie płyt 25 mm oraz 35 mm.
Z powodu wszystkich tych kłopotów pierwsze pojazdy opuściły zakłady produkcyjne dopiero latem 1942 r. Splot czynników w postaci źle wyszkolonych kierowców, niewystarczających umiejętności mechaników i krótkiego programu szkoleniowego spowodował wiele problemów w przypadku pierwszej serii produkcyjnej czołgów Turán.
W pojazdach montowano stacje nadawczo-odbiorcze typu R5/a oraz R-4. Załoga nosiła włoskie hełmy 39M z dobrze izolowanym zestawem słuchawkowym. Jej członkowie mogli komunikować się ze sobą. Z powodu panującego w czołgu hałasu dowódca wydawał polecenia także za pomocą konwencjonalnych sygnałów.
Załoga czołgu Turán składała się z pięciu ludzi:
– Dowódca odpowiadał za czołg, utrzymywał łączność i wydawał rozkaz do otwarcia ognia. Zwykle dowodził Turánem ze swojej wieżyczki obserwacyjnej przy otwartej klapie, podobnie jak jego niemieccy koledzy. W tym przypadku miał lepszą widoczność, ale był bardziej podatny na ostrzał przeciwnika;
– Celowniczy. Jego zadaniem była obsługa uzbrojenia głównego, armat kal. 40 lub 75 mm. Było to możliwe dzięki jednookularowemu celownikowi. Siedział on po lewej stronie wieży, w tej samej linii co kierowca. Dla lepszej widoczności dysponował także peryskopem;
– Ładowniczy zajmował stanowisko po prawej stronie wieży, w tej samej linii co strzelec przedni/radiooperator, ładował działo kal. 40 lub 75 mm i obsługiwał sprzężony karabin maszynowy;
– Kierowca prowadził wóz. Siedział wewnątrz kadłuba po lewej stronie przedziału bojowego. Dysponował peryskopem;
– Radiooperator/strzelec przedni znajdował się po prawej stronie kierowcy, gdy dowódca nie był w stanie obsługiwał radiostacji, a także karabin maszynowy.
Załoga nosiła dwuczęściowe skórzane kombinezony ochronne starego wzoru lub popielate wełniane dwuczęściowe mundury 43M nowego typu, zbliżone krojem do niemieckich.
Pierwsze wozy 40M Turán trafiły do Ośrodka Szkolenia Broni Pancernej w Esztergom w lipcu 1942 r. Bataliony czołgów nr 1/I, 2/I, 3/I, 4/I zostały wyposażone w Turány pod koniec 1942 r. Łącznie do końca tego roku wyprodukowano 230 wozów.
Drugie zamówienie na 309 czołgów średnich 40M Turán zostało złożone, lecz z powodu opracowania nowych ciężkich czołgów 41M Turán wyprodukowano jedynie 55 egzemplarzy. Doświadczenia frontu wschodniego wyraźnie wskazywały, że tankietki i czołgi lekkie były bezużyteczne, a każdy czołg z działem mniejszego kalibru niż 75 mm był nieskuteczny przeciwko broni pancernej Armii Czerwonej.

09   turan w

 

Czołg ciężki 41M Turán
W 1941 r. Sztab Generalny zamówił nowy czołg ciężki oparty na średnim wozie Turán. Chociaż nowy czołg był uważany za ciężki według węgierskich standardów, w rzeczywistości była to w zasadzie kolejna wersja czołgu średniego 40M Turán z lepszym uzbrojeniem i wzmocnionym pancerzem. Prototyp ciężkiego Turána został ukończony w 1942 r., ale produkcja seryjna rozpoczęła się dopiero na początku 1943 r.
Głównym uzbrojeniem ciężkiego 41M Turán było krótkolufowe działo o prędkości wylotowej 500 m/s, które miało być skuteczne przeciwko pionowej płycie pancernej o grubości 50 mm z odległości 500 m. Grubość pancerza została zwiększona o 30–40 mm. Dodatkowa masa w postaci jednej tony (uzbrojenie i pancerz) spowodowała pogorszenie własności jezdnych.